Početna / Ginekološki savetnik / Polno prenosive bolesti kod mladih

Polno prenosive bolesti kod mladih

Polno prenosive infekcije predstavljaju grupu oboljenja koja je različita po načinu
ispoljavanja, toku bolesti i prognozi, a sa zajedničkom osobinom da se prenose putem seksualnog
kontakta. Ova oboljenja za posledicu mogu da imaju dugoročne, često trajne poremećaje zdravlja,
oštećenje i gubitak reproduktivne funkcije, rađanje dece s anomalijama ili infekcijama, a u
slučaju nekih polno prenosivih infekcija (infekcije virusom humane imunodeficijencije –
HIV i virusom hepatitisa C) i smrtni ishod inficirane osobe.
Žene su u posebnom riziku za razvoj polno prenosivih infekcija. To je rezultat njihove
veće osetljivosti i sklonosti nastanku ovih oboljenja, koja je uslovljena biološkim osobinama
ženskog reproduktivnog sistema, ali i brojnim socijalnim činiocima (neravnopravan položaj
u društvu, izloženost različitim oblicima zlostavljanja). Kod žena su ozbiljnije i posledice
polno prenosivih infekcija, jer obuhvataju infekciju organa male karlice, sterilitet,
vanmateričnu trudnoću i povećanje rizika za razvoj malignih procesa reproduktivnih organa.
Značaju ovog problema doprinosi veliki rizik od prenošenja polno prenosivih infekcija sa
inficirane trudnice na plod.
Polno prenosive infekcije su naročito česte kod mladih ljudi. To je uslovljeno njihovim
slobodnijim polnim ponašanjem, neredovnom upotrebom kondoma, kao i brojnim drugim
determinantama (fiziološka obeležja i zdravstvene navike individue, brojni činioci
sociokulturnog okruženja). Učestalost polno prenosivih infekcija je najviša kod seksualno
aktivnih adolescenata, što se objašnjava nezavršenim procesima njihovog telesnog i
psihosocijalnog sazrevanja.
Prema podacima Svetske zdravstvene organizacije, mladi uzrasta do 24 godine čine oko
60% od ukupnog broja obolelih od polno prenosivih infekcija u svetu i 50% osoba sa
infekcijom HIV. Bržem širenju ovih oboljenja kod mladih u mnogim zemljama doprinosi i
neprilagođenost sistema zdravstvene zaštite potrebama mladih, zbog čega se oni nerado
obraćaju lekaru, odlažući posetu i lečenje više dana, nedelja i meseci od pojave prvih tegoba.
Način prenošenja polno prenosivih infekcija
Polno prenosive infekcije mogu da nastanu na više načina. Najčešći je seksualni odnos
(vaginalni, oralni, analni). Neke polno prenosive infekcije, poput infekcije HIV,
hepatitisa B i C, mogu da se prenesu krvlju i krvnim produktima (prvenstveno upotrebom igala
i špriceva koje je koristila inficirana osoba, retko transfuzijom krvi). Brojne polno
prenosive infekcije (sifilis, gonoreja, infekcija genitalnim hlamidijama, genitalni herpes,
infekcija HIV) prenose se tokom trudnoće i porođaja, a infekcija HIV i dojenjem.
Tegobe koje mogu da ukažu na postojanje polno prenosive infekcije
U početku inficirana osoba nema nikakvih tegoba. Vreme od prodiranja uzročnika polno
prenosive infekcije u organizam do pojave prvih simptoma, koje se naziva periodom inkubacije,
može da bude različite dužine. Inkubacija za najveći broj uzročnika traje od nekoliko dana do
nekoliko nedelja, mada može da bude i duža – nekoliko meseci za genitalne bradavice, šest
meseci za hepatitis B, više godina za infekciju HIV.
Veliki broj ovih oboljenja, poput trihomonijaze, gonoreje, infekcije genitalnim
hlamidijama, sifilisa, genitalnog herpesa i genitalnih bradavica izaziva tegobe pri mokrenju,
iscedak iz mokraćne cevi, pojačanu genitalnu sekreciju i promene na polnim organima – tvrdi,
bezbolni čir kod sifilisa, mehuriće kod genitalnog herpesa, bradavičaste izraštaje kod
genitalnih bradavica. Kod nekih polno prenosivih infekcija tegobe su druge vrste – kod
hepatitisa B i C nastaje žutica, kod infekcije HIV postoji uvećanje limfnih žlezda, učestale
stolice, gubitak u težini.
Osnovne karakteristike pojedinih polno prenosivih infekcija
Sifilis
Predstavlja bakterijsko zarazno oboljenje koje se prenosi pri seksualnom odnosu i sa
inficirane majke na plod. Posle pojave tvrdog čvora koji puca ostavljajući bezbolni čir,
uzročnici se šire po organizmu i nastanjuju u brojnim organima. Tada se razvijaju promene na
koži, od ospe do kvržica, dolazi do promena na srcu, nervnom sistemu i brojnim drugim
organima i organskim sistemima. Deca majki zaraženih sifilisom se rađaju sa brojnim
telesnim oštećenjima. Sifilis se leči antibioticima i izlečiv je u početnim stadijumima
bolesti.
Trihomonijaza
Ovo je parazitarna infekcija koja se pretežno prenosi tokom seksualnog odnosu, a ređe
putem peškira i toaleta. Kod žena se manifestuje pojačanom genitalnom sekrecijom
neprijatnog mirisa, a kod muškaraca tegobama pri mokrenju i pojavom iscetka iz mokraćne cevi.
Lečenje trihomonijaze je uspešno ako se leče oba partnera.
Gonoreja
Predstavlja bakterijsku infekciju koja nastaje pri seksualnom odnosu. Manifestacije
gonoreje su izraženije kod muškaraca u vidu pojave gnojnog iscetka iz mokraćne cevi i tegoba
pri mokrenju, a kod žena je javlja pojačana genitalna sekrecija. Inficirana majka može
infekciju da prenese na plod tokom porođaja. Kod novorođenčeta obolele majke razvija se
zapaljenje vežnjače očiju. Gonoreja se uspešno leči antibioticima.
Infekcija genitalnim hlamidijama
To je bakterijska infekcija koja nastaje tokom seksualnog odnosa, a prenosi se i tokom
porođaja sa zaražene majke na novorođenče. Kod velikog broja obolelih osoba tegobe su veoma
blage. Kod muškaraca se manifestuje vodenastim iscetkom iz mokraćne cevi, a kod žena blago
pojačanom genitalnom sekrecijom i bolovima u donjem trbuhu. I pored oskudne
simptomatologije, infekcija se širi na unutrašnje polne organe i može da dovede do
steriliteta. Kod novorođenčadi majki inficiranih genitalnim hlamidijama moguć je nastanak
zapaljenja vežnjače očiju i zapaljenja pluća. Ova polno prenosiva infekcija se uspešno leči
antibioticima.
Genitalni herpes
Predstavlja virusnu infekciju koja se prenosi pri seksualnom odnosu, kao i sa obolele
majke na plod tokom porođaja. Manifestuje se pojavom vodenastih mehurića na polnim organima,
koji pucaju ostavljajući veoma bolne defekte sluzokože koji postepeno zarastaju ne ostavljajući
ožiljke. Bolest je neizlečiva i ponavlja se u naletima. Primenom lekova, međutim, mogu da se
ublaže tegobe i da se poveća interval između novih epizoda genitalnog herpesa. Ako se
novorođenče inficira tokom porođaja, kod njega se razvija veoma teško i neretko smrtonosno
oboljenje.
Genitalne bradavice
Oboljenje izazivaju određeni genitalni tipovi humanog papiloma virusa (HPV). Obično
nastaje pri seksualnom odnosu, a ređe korišćenjem peškira na kojima se nalaze virusne čestice.
Ispoljava se pojavom bradavičastih izraštaja na polnim organima, koji brzo rastu i šire se.
Bradavice se uklanjaju nekim od uobičajenih postupaka (hirurškim ili premazivanjem
različitim tečnostima), ali virus nastavlja da živi i da se razmnožava u potkožnom tkivu, pa
stoga pri seksualnom odnosu može da se prenese na drugu osobu. Infekcija genitalnim
tipovima HPV ponekad dovodi do promena na unutrašnjim polnim organima žene i povezuje se
sa povećanim rizikom za nastanak raka grlića materice. Ako je majka zaražena virusom koji
izaziva genitalne bradavice infekcija može da se prenese na plod.
Infekcija HIV i AIDS
Infekcija HIV u početku obično ne daje nikakve manifestacije. Osoba je zarazna, a oseća
se potpuno zdravom. Bolest vremenom napreduje, od stadijuma bez simptoma do AIDS-a (Acquired
immunodeficiency syndrome – Sindrom stečene imunodeficijencije), kao kasne manifestacije
infekcije HIV. Bolest napreduje različitom brzinom. Kod nelečenih bolesnika, vremenski
interval između nastanka infekcije HIV do razvoja AIDS-a se kreće od nekoliko meseci do 17
godina (prosečno 10 godina). Virus se, međutim, razmnožava u svim stadijumima bolesti, napada
i oštećuje imuni sistem inficirane osobe. Kod zaražene osobe u početku obično postoji
generalizovano blago uvećanje limfnih žlezda, a mogu da budu prisutni i groznica, malaksalost,
promene na koži, glavobolja, bolovi u zglobovima. AIDS predstavlja uznapredovali stadijum
infekcije HIV i ispoljava se kada je imuni sistem bolesnika oštećen u znatnoj meri.
Karakteriše ga razvoj infekcija uzročnicima koji kod zdravih osoba ne dovode do oboljenja
(gljivična infekcija usta, tegobe od strane organa za varenje, zapaljenje pluća bakterijom
Pneumocystis carinii). Kod obolelih od AIDS-a često postoji aktivna tuberkuloza i nastaju
maligna oboljenja koja su veoma retko prisutna kod mladih osoba (na primer Kapošijev sarkom).
Infekcija HIV je neizlečiva bolest.
Virus se prenosi pri seksualnom odnosu. Prenosi se i putem krvi, što se najčešće dešava
kod osoba koji su intravenski uživaoci narkotika. Ako je majka zaražena HIV-om može da
inficira novorođenče tokom trudnoće, porođaja i dojenjem.
Infekcija HIV se utvrđuje testovima koji u krvi obolelele osobe otkrivaju prisustvo
antitela protiv ovog virusa. Da bi se ovim testovima dokazala bolest, potrebno je da od početka
infekcije prođe najmanje tri meseca (posle tri meseca antitela protiv HIV-a su prisutna kod
više od 95% obolelih osoba). Nekim drugim testovima (usmerenim prema delovima virusnih
čestica) moguće je utvrditi infekciju već u prvim nedeljama.

 

Prevencija polno prenosivih infekcija kod mladih
Da bi se kod mladih sprečio nastanak polno prenosivih infekcija potrebno je da oni budu
detaljno upoznati s prirodom ovih oboljenja, putevima prenošenja i rizicima za njihov nastanak,
najčešćim tegobama i značajem pravovremenog obraćanja lekaru radi ispitivanja i lečenja kako
obolele osobe, tako i njenog partnera.
Najvažnije su mere koje sprečavaju nastanak polno prenosivih infekcija. One obuhvataju
razvijanje i negovanje zdravih stilova življenja, apstinenciju od seksualne aktivnosti, odnosno
ostvarivanje seksualnih odnosa samo u dugim, stabilnim vezama i redovnu primenu kondoma.
Velike nade se polažu u razvoj vakcina protiv pojedinih uzročnika polno prenosivih
infekcija. Za sada postoje vakcine protiv hepatitisa B i protiv najčešćih genitalnih tipova
humanog papiloma virusa. Primenom vakcine protiv humanog papiloma virusa može se značajno
smanjiti rizik za nastanak genitalnih bradavica i raka grlića materice.
Poželjno je da mladi ljudi budu uključeni u aktivnosti usmerene na zaštitu
reproduktivnog zdravlja svojih drugova i drugarica. Oni se mogu angažovati kao edukatori
svojih vršnjaka i kao učesnici u medijskim kampanjama promocije zdravih oblika ponašanja.
Mladi su i važan element i snaga koja doprinosi stvaranju klime socijalnog prihvatanja
promena u ponašanju, a smatraju se i najdelotvornijim zagovornicima promovisanja odgovornog
seksualnog ponašanja.

 
Dr sci.med. Katarina Sedlecki

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

4 − one =